اخبار کیش؛
مالیاتِ سکوت برای بناهای تاریخی کیش
هشت اثر ثبت‌ملی؛ از موزه‌ای که جان گرفته تا بناهایی که سرنوشتشان هنوز روشن نیست
کیش را بیشتر با دریا، مراکز خرید، هتل‌های مدرن و تفریحات پرزرق‌وبرق می‌شناسیم؛ اما زیر این چهره امروزی، جزیره‌ای قرار دارد که تاریخش در بقایای شهر حریره، مسجدهای کهن، کاخ‌های به‌جامانده از گذشته و رشته‌قنات‌هایی پنهان شده است که روزگاری زندگی در این جزیره را ممکن می‌کردند. این میراث، بخشی از هویت کیش است؛ اما ثبت‌شدن در فهرست آثار ملی، لزوماً به معنای حفاظت مؤثر، بهره‌برداری فرهنگی یا دسترسی آسان مردم نیست. خبر تعیین عوارض برای بناهای تاریخی بلااستفاده کیش، درست در همین نقطه اهمیت پیدا می‌کند؛ جایی که قرار است سکوت بعضی ساختمان‌های تاریخی برای دستگاه‌های متولی هزینه داشته باشد. پرسش اصلی اما این است: کدام بناها به زندگی فرهنگی جزیره برگشته‌اند، کدام‌ها همچنان در انتظار احیا هستند و کدام‌یک پشت درهای بسته مانده‌اند؟
عوارض از مهر؛ اما با چه سازوکاری؟
در مرداد ۱۴۰۵، محمد کبیری، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش، اعلام کرد دولت با درخواست این سازمان برای تعیین عوارض بناهای تاریخی و میراثی بلااستفاده در اختیار دستگاه‌های مختلف موافقت کرده است. بنا بر این اعلام، اعمال عوارض از مهر ۱۴۰۵ آغاز می‌شود تا متولیان برای احیا و بهره‌برداری از این ساختمان‌ها انگیزه بیشتری پیدا کنند.
با رسیدن موعد اعلام‌شده، پرسش مهم این است که تصمیم یادشده چگونه اجرا می‌شود. تا زمان نگارش این گزارش در ۱۷ مهر ۱۴۰۵، در منابع عمومی بررسی‌شده، جزئیات روشنی درباره مبلغ عوارض، شیوه محاسبه، فهرست بناهای مشمول، استثناها و سازوکار وصول آن منتشر نشده است. بنابراین، اعلام آغاز اجرا را نباید به‌تنهایی دلیل قطعی بر شروع وصول عوارض دانست.
نکته دیگر اینکه موضوع اعلام‌شده، همه آثار ثبت‌ملی کیش نیست؛ بلکه بناهای تاریخی و میراثی در اختیار دستگاه‌های مختلف است که بدون استفاده و بهره‌برداری باقی مانده‌اند. تفاوت مهمی است میان بنایی که سال‌ها رها شده و بنایی که به‌دلیل ضرورت‌های حفاظتی، تعمیرات اساسی یا خطرهای سازه‌ای موقتاً بسته مانده است. عوارض، اگر قرار است ابزار احیا باشد، باید این تفاوت را در نظر بگیرد.
هشت اثر؛ هشت سرگذشت متفاوت
در فهرستی که معاونت گردشگری سازمان منطقه آزاد کیش در اسفند ۱۴۰۲ اعلام کرد، هشت اثر یا مجموعه شامل محوطه تاریخی حریره، کاخ کیش الیت، بازار فرانسه، مسجد امیر، مسجد ماشه، کاخ مرجان، مجموعه قنات‌های کیش و کاخ نخست‌وزیری معرفی شدند. در این شمارش، قنات‌ها یک مجموعه به حساب آمده‌اند؛ مجموعه‌ای که ارزش آن فقط در قدمت نیست، بلکه در روایت زندگی مردمی است که در جزیره‌ای کم‌آب برای تأمین آب راه‌حل‌های بومی یافته بودند.
شهر تاریخی حریره از معدود نمونه‌هایی است که همچنان در چرخه بازدید و فعالیت‌های پژوهشی قرار دارد. بقایای معماری این محوطه، تصویری از زندگی و فعالیت‌های اقتصادی گذشته جزیره ارائه می‌کنند. در مرداد ۱۴۰۵ نیز از ادامه کاوش‌های باستان‌شناسی در حریره خبر داده شد. بنابراین، حریره را نمی‌توان در شمار بناهای بلااستفاده‌ای قرار داد که صرفاً به‌دلیل تعطیلی رها شده‌اند؛ هرچند حفاظت از محوطه و معرفی دقیق‌تر یافته‌های آن همچنان اهمیت دارد.
مجموعه قنات‌های کیش داستانی متفاوت دارد. سه رشته قنات حریره، بیوت سالم و باغو در اسفند ۱۴۰۲ در فهرست آثار ملی قرار گرفتند. بر اساس اطلاعات اعلام‌شده هنگام ثبت، از پنج رشته قنات اصلی کیش، این سه رشته باقی مانده‌اند و از طول برآوردی ۲۵ کیلومتر، حدود ۱۰٫۵ کیلومتر قابل مشاهده گزارش شده است. این میراث، بخشی از تاریخ سازگاری ساکنان جزیره با محدودیت منابع آب است. بااین‌حال، وضعیت دسترسی عمومی به تمام بخش‌های این مجموعه به‌روشنی مشخص نیست و نباید بدون بررسی، همه رشته‌قنات‌های ثبت‌شده را با یک جاذبه گردشگری زیرزمینی یکسان دانست.
در میان بناهایی که توانسته‌اند دوباره کارکردی فرهنگی پیدا کنند، کاخ نخست‌وزیری سابق نمونه‌ای قابل‌توجه است. موزه هزاره‌های هنر در مهر ۱۴۰۴ در یکی از بناهای قدیمی و میراثی کیش افتتاح شد و در گزارش‌های بعدی نیز از برگزاری برنامه‌های فرهنگی در آن خبر داده شد. این تجربه نشان می‌دهد که حفظ یک بنای تاریخی الزاماً به معنای نگه‌داشتن آن در گذشته نیست؛ یک ساختمان قدیمی می‌تواند با رعایت الزامات حفاظت، میزبان فعالیت فرهنگی امروز باشد.
در مقابل، مسجد تاریخی ماشه همچنان یکی از پرونده‌هایی است که وضعیت نهایی آن نیازمند روشن‌شدن است. در دی ۱۴۰۳، به‌دلیل آسیب‌های ناشی از رطوبت و شرایط اقلیمی، آغاز عملیات مرمت آن اعلام شد. همچنین قرار بود پس از تکمیل مرمت و رفع رطوبت، این مسجد به موزه‌ای تعاملی با موضوع جهان اسلام و نگهداری نسخه‌های خطی و قرآن‌های قدیمی تبدیل شود.
بااین‌حال، در
عوارض از مهر؛ اما با چه سازوکاری؟
در مرداد ۱۴۰۵، محمد کبیری، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش، اعلام کرد دولت با درخواست این سازمان برای تعیین عوارض بناهای تاریخی و میراثی بلااستفاده در اختیار دستگاه‌های مختلف موافقت کرده است. بنا بر این اعلام، اعمال عوارض از مهر ۱۴۰۵ آغاز می‌شود تا متولیان برای احیا و بهره‌برداری از این ساختمان‌ها انگیزه بیشتری پیدا کنند.
با رسیدن موعد اعلام‌شده، پرسش مهم این است که تصمیم یادشده چگونه اجرا می‌شود. تا زمان نگارش این گزارش در ۱۷ مهر ۱۴۰۵، در منابع عمومی بررسی‌شده، جزئیات روشنی درباره مبلغ عوارض، شیوه محاسبه، فهرست بناهای مشمول، استثناها و سازوکار وصول آن منتشر نشده است. بنابراین، اعلام آغاز اجرا را نباید به‌تنهایی دلیل قطعی بر شروع وصول عوارض دانست.
نکته دیگر اینکه موضوع اعلام‌شده، همه آثار ثبت‌ملی کیش نیست؛ بلکه بناهای تاریخی و میراثی در اختیار دستگاه‌های مختلف است که بدون استفاده و بهره‌برداری باقی مانده‌اند. تفاوت مهمی است میان بنایی که سال‌ها رها شده و بنایی که به‌دلیل ضرورت‌های حفاظتی، تعمیرات اساسی یا خطرهای سازه‌ای موقتاً بسته مانده است. عوارض، اگر قرار است ابزار احیا باشد، باید این تفاوت را در نظر بگیرد.
هشت اثر؛ هشت سرگذشت متفاوت
در فهرستی که معاونت گردشگری سازمان منطقه آزاد کیش در اسفند ۱۴۰۲ اعلام کرد، هشت اثر یا مجموعه شامل محوطه تاریخی حریره، کاخ کیش الیت، بازار فرانسه، مسجد امیر، مسجد ماشه، کاخ مرجان، مجموعه قنات‌های کیش و کاخ نخست‌وزیری معرفی شدند. در این شمارش، قنات‌ها یک مجموعه به حساب آمده‌اند؛ مجموعه‌ای که ارزش آن فقط در قدمت نیست، بلکه در روایت زندگی مردمی است که در جزیره‌ای کم‌آب برای تأمین آب راه‌حل‌های بومی یافته بودند.
شهر تاریخی حریره از معدود نمونه‌هایی است که همچنان در چرخه بازدید و فعالیت‌های پژوهشی قرار دارد. بقایای معماری این محوطه، تصویری از زندگی و فعالیت‌های اقتصادی گذشته جزیره ارائه می‌کنند. در مرداد ۱۴۰۵ نیز از ادامه کاوش‌های باستان‌شناسی در حریره خبر داده شد. بنابراین، حریره را نمی‌توان در شمار بناهای بلااستفاده‌ای قرار داد که صرفاً به‌دلیل تعطیلی رها شده‌اند؛ هرچند حفاظت از محوطه و معرفی دقیق‌تر یافته‌های آن همچنان اهمیت دارد.
مجموعه قنات‌های کیش داستانی متفاوت دارد. سه رشته قنات حریره، بیوت سالم و باغو در اسفند ۱۴۰۲ در فهرست آثار ملی قرار گرفتند. بر اساس اطلاعات اعلام‌شده هنگام ثبت، از پنج رشته قنات اصلی کیش، این سه رشته باقی مانده‌اند و از طول برآوردی ۲۵ کیلومتر، حدود ۱۰٫۵ کیلومتر قابل مشاهده گزارش شده است. این میراث، بخشی از تاریخ سازگاری ساکنان جزیره با محدودیت منابع آب است. بااین‌حال، وضعیت دسترسی عمومی به تمام بخش‌های این مجموعه به‌روشنی مشخص نیست و نباید بدون بررسی، همه رشته‌قنات‌های ثبت‌شده را با یک جاذبه گردشگری زیرزمینی یکسان دانست.
در میان بناهایی که توانسته‌اند دوباره کارکردی فرهنگی پیدا کنند، کاخ نخست‌وزیری سابق نمونه‌ای قابل‌توجه است. موزه هزاره‌های هنر در مهر ۱۴۰۴ در یکی از بناهای قدیمی و میراثی کیش افتتاح شد و در گزارش‌های بعدی نیز از برگزاری برنامه‌های فرهنگی در آن خبر داده شد. این تجربه نشان می‌دهد که حفظ یک بنای تاریخی الزاماً به معنای نگه‌داشتن آن در گذشته نیست؛ یک ساختمان قدیمی می‌تواند با رعایت الزامات حفاظت، میزبان فعالیت فرهنگی امروز باشد.
در مقابل، مسجد تاریخی ماشه همچنان یکی از پرونده‌هایی است که وضعیت نهایی آن نیازمند روشن‌شدن است. در دی ۱۴۰۳، به‌دلیل آسیب‌های ناشی از رطوبت و شرایط اقلیمی، آغاز عملیات مرمت آن اعلام شد. همچنین قرار بود پس از تکمیل مرمت و رفع رطوبت، این مسجد به موزه‌ای تعاملی با موضوع جهان اسلام و نگهداری نسخه‌های خطی و قرآن‌های قدیمی تبدیل شود.
بااین‌حال، در
منابع عمومی بررسی‌شده تا مهر ۱۴۰۵، گزارش روشنی که پایان کامل عملیات و بازگشایی عمومی آن را تأیید کند پیدا نشد. برنامه اعلام‌شده برای احیا را نباید با بهره‌برداری قطعی اشتباه گرفت.
بازار فرانسه یکی از روشن‌ترین نمونه‌های نگرانی درباره فرسودگی میراث معماری کیش است. رسانه‌های محلی در گزارش‌هایی در سال ۱۴۰۴ از توقف فعالیت، متروک‌ماندن و آسیب‌های ظاهری این بنای قدیمی سخن گفته بودند. این بازار زمانی بخشی از سیمای تجاری جزیره بود؛ اما اطلاعات عمومی تازه و قابل اتکایی که احیای بهره‌برداری از آن را تأیید کند، در بررسی حاضر به دست نیامد. برای توصیف قطعی وضعیت ظاهری و دسترسی کنونی آن، بازدید میدانی ضروری است.
مسجد امیر نیز از بناهای تاریخی شناخته‌شده جزیره است که در گزارش‌های سال‌های گذشته به مرمت آن اشاره شده است. بااین‌حال، اطلاعات عمومی موجود برای تعیین دقیق وضعیت استفاده روزمره و امکان بازدید گردشگری از آن کافی نیست. نصب نشانه‌های حفاظتی در محدوده یک بنای تاریخی نیز به‌خودی‌خود به معنای فراهم‌بودن امکان ورود عمومی نیست.
درباره کاخ مرجان و کاخ کیش الیت، طرح مقاوم‌سازی و مرمت در سال‌های گذشته اعلام شده بود؛ بااین‌حال، در منابع عمومی بررسی‌شده، گزارش تازه و قابل اتکایی از تکمیل عملیات مرمت و آغاز بهره‌برداری عمومی از هر دو بنا پیدا نشد. به همین دلیل، نمی‌توان بدون بررسی میدانی درباره وضعیت دقیق کنونی آن‌ها حکم قطعی صادر کرد؛ اما همین نامشخص‌بودن سرنوشت دو بنای تاریخی، ضرورت انتشار اطلاعات روشن درباره متولی، اقدامات انجام‌شده و برنامه آینده آن‌ها را نشان می‌دهد.
میراث را باید دید؛ نه فقط ثبت کرد
در اسفند ۱۴۰۴، رسانه‌ها از نصب نشانه‌های شناسایی حفاظتی در محدوده برخی آثار تاریخی کیش، از جمله حریره، مسجد ماشه، بازار فرانسه، مسجد امیر و مسجد باغو خبر دادند. هدف اعلام‌شده، مشخص‌کردن محدوده آثار برای حفاظت در شرایط بحران بود؛ این نشانه‌ها قرار نبود نقش تابلوهای راهنمای گردشگری را ایفا کنند. این تفاوت مهم است: شناسایی یک اثر برای حفاظت، با معرفی آن به مردم و فراهم‌کردن امکان بازدید، دو مرحله جداگانه‌اند.
از همین‌جا می‌توان به ضرورت یک اقدام ساده اما اساسی رسید: انتشار فهرستی به‌روز و قابل بررسی از بناهای تاریخی کیش. فهرستی که برای هر اثر مشخص کند در اختیار کدام دستگاه است، چه استفاده‌ای از آن می‌شود، آیا بسته یا بلااستفاده است، ورود عمومی دارد یا نه، وضعیت ظاهری آن چگونه است و آخرین اقدام مرمتی چه زمانی انجام شده است. همچنین باید مبنای قانونی عوارض، میزان آن، استثناهای احتمالی و نحوه هزینه‌کرد درآمد حاصل از آن روشن باشد.
کیش برای زنده‌کردن گذشته خود الزاماً به ساخت جاذبه‌ای تازه نیاز ندارد؛ گاهی کافی است آنچه از گذشته باقی مانده، از پشت درهای بسته بیرون بیاید و سهم خود را در زندگی امروز جزیره پیدا کند. عوارض، اگر با معیارهای روشن، نظارت و برنامه احیا همراه شود، می‌تواند ابزار این تغییر باشد؛ اما اگر صرفاً به تعیین هزینه محدود بماند، هنوز پاسخ پرسش اصلی را نداده است: سرنوشت گنج‌های تاریخی کیش، پس از سال‌ها انتظار، چه خواهد شد؟
بازار فرانسه یکی از روشن‌ترین نمونه‌های نگرانی درباره فرسودگی میراث معماری کیش است. رسانه‌های محلی در گزارش‌هایی در سال ۱۴۰۴ از توقف فعالیت، متروک‌ماندن و آسیب‌های ظاهری این بنای قدیمی سخن گفته بودند. این بازار زمانی بخشی از سیمای تجاری جزیره بود؛ اما اطلاعات عمومی تازه و قابل اتکایی که احیای بهره‌برداری از آن را تأیید کند، در بررسی حاضر به دست نیامد. برای توصیف قطعی وضعیت ظاهری و دسترسی کنونی آن، بازدید میدانی ضروری است.
مسجد امیر نیز از بناهای تاریخی شناخته‌شده جزیره است که در گزارش‌های سال‌های گذشته به مرمت آن اشاره شده است. بااین‌حال، اطلاعات عمومی موجود برای تعیین دقیق وضعیت استفاده روزمره و امکان بازدید گردشگری از آن کافی نیست. نصب نشانه‌های حفاظتی در محدوده یک بنای تاریخی نیز به‌خودی‌خود به معنای فراهم‌بودن امکان ورود عمومی نیست.
درباره کاخ مرجان و کاخ کیش الیت، طرح مقاوم‌سازی و مرمت در سال‌های گذشته اعلام شده بود؛ بااین‌حال، در منابع عمومی بررسی‌شده، گزارش تازه و قابل اتکایی از تکمیل عملیات مرمت و آغاز بهره‌برداری عمومی از هر دو بنا پیدا نشد. به همین دلیل، نمی‌توان بدون بررسی میدانی درباره وضعیت دقیق کنونی آن‌ها حکم قطعی صادر کرد؛ اما همین نامشخص‌بودن سرنوشت دو بنای تاریخی، ضرورت انتشار اطلاعات روشن درباره متولی، اقدامات انجام‌شده و برنامه آینده آن‌ها را نشان می‌دهد.
میراث را باید دید؛ نه فقط ثبت کرد
در اسفند ۱۴۰۴، رسانه‌ها از نصب نشانه‌های شناسایی حفاظتی در محدوده برخی آثار تاریخی کیش، از جمله حریره، مسجد ماشه، بازار فرانسه، مسجد امیر و مسجد باغو خبر دادند. هدف اعلام‌شده، مشخص‌کردن محدوده آثار برای حفاظت در شرایط بحران بود؛ این نشانه‌ها قرار نبود نقش تابلوهای راهنمای گردشگری را ایفا کنند. این تفاوت مهم است: شناسایی یک اثر برای حفاظت، با معرفی آن به مردم و فراهم‌کردن امکان بازدید، دو مرحله جداگانه‌اند.
از همین‌جا می‌توان به ضرورت یک اقدام ساده اما اساسی رسید: انتشار فهرستی به‌روز و قابل بررسی از بناهای تاریخی کیش. فهرستی که برای هر اثر مشخص کند در اختیار کدام دستگاه است، چه استفاده‌ای از آن می‌شود، آیا بسته یا بلااستفاده است، ورود عمومی دارد یا نه، وضعیت ظاهری آن چگونه است و آخرین اقدام مرمتی چه زمانی انجام شده است. همچنین باید مبنای قانونی عوارض، میزان آن، استثناهای احتمالی و نحوه هزینه‌کرد درآمد حاصل از آن روشن باشد.
کیش برای زنده‌کردن گذشته خود الزاماً به ساخت جاذبه‌ای تازه نیاز ندارد؛ گاهی کافی است آنچه از گذشته باقی مانده، از پشت درهای بسته بیرون بیاید و سهم خود را در زندگی امروز جزیره پیدا کند. عوارض، اگر با معیارهای روشن، نظارت و برنامه احیا همراه شود، می‌تواند ابزار این تغییر باشد؛ اما اگر صرفاً به تعیین هزینه محدود بماند، هنوز پاسخ پرسش اصلی را نداده است: سرنوشت گنج‌های تاریخی کیش، پس از سال‌ها انتظار، چه خواهد شد؟
به نگارش:امیررضا غربال،مدیر مسئول روزنامه اخبارکیش
منبع: https://akhbarkish.com/%d9%85%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%a7%d8%aa%d9%90-%d8%b3%da%a9%d9%88%d8%aa-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%a8%d9%86%d8%a7%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%aa%d8%a7%d8%b1%db%8c%d8%ae%db%8c-%da%a9%db%8c%d8%b4/
ارسال نظر
0 دیدگاه ثبت شده است
امکان ارسال دیدگاه برای این خبر بسته شده است.