اکسپوی کیش پایتخت نشین شد، ایران مال انتخاب اکسپوی ۲۰۲۶

خبر کوتاه، اما برای فعالان اقتصادی و اهالی جزیره کیش تأمل‌برانگیز است؛ رویدادی که پیش‌تر با عنوان یا ماهیت «اکسپوی کیش» هویت یافته بود، بار سفر بست تا در پایتخت و در سالن‌های مجتمع ایران‌مال برگزار شود. این نخستین بار نیست که جزیره نقره‌فام، میزبانی نشست‌ها و نمایشگاه‌های شاخص اقتصادی را به سالن‌های نمایشگاهی تهران واگذار می‌کند؛ اما تکرار این چرخه، زنگ خطری جدی برای موقعیت استراتژیک کیش در صنعت پرسود رویدادها و اقتصاد مناطق آزاد کشور است.

چرا جزیره‌ای که روزگاری نگین همایش‌ها و اکسپوهای بین‌المللی خاورمیانه به شمار می‌رفت، امروز میدان رقابت را به پایتخت واگذار کرده است؟ و مهم‌تر آنکه برای بازگرداندن این نبض تپنده به اقتصاد محلی چه باید کرد؟

کیش؛ تکرارنشدنی در بستر رویدادهای بین‌المللی

برگزاری نمایشگاه و اکسپو در منطقه آزاد کیش یک «مزیت جغرافیایی و حقوقی ذاتی» دارد که هیچ کلان‌شهری در سرزمین اصلی توان شبیه‌سازی آن را ندارد.

کیش یک منطقه آزاد اقتصادی محسوب می شود که میهمان خارجی برای ورود به آن نیازمند داشتن ویزا نیستند و می توان گفت کیش دروازه بدون ویزا برای ورود به ایران است. مهمانان، سرمایه‌گذاران، کارشناسان و هیئت‌های تجاری خارجی می‌توانند بدون درگیر شدن در بروکراسی‌های پیچیده اخذ روادید به کیش سفر کنند؛ امتیازی که در قوانین سرزمین اصلی اساساً وجود ندارد.

شبکه سازی فشرده در کیش از دیگر مزیت‌های برگزاری نمایشگاه در جزیره مرجانی است. در کلان‌شهری چون تهران، غرفه‌داران و بازدیدکنندگان پس از ساعت نمایشگاه در ترافیک‌های سنگین پایتخت ناپدید می‌شوند. اما در کیش، شرکت‌کنندگان در فاصله‌ای ۱۰ دقیقه‌ای میان فرودگاه، هتل و سالن نمایشگاه زیست می‌کنند. شب‌های کیش در لابی هتل‌ها و رستوران‌ها امتداد طبیعی میزهای مذاکره است؛ امری که ضریب تبدیل مذاکرات به قراردادهای تجاری را به‌مراتب افزایش می‌دهد.

یک مزیت مهم دیگر تزریق مستقیم سرمایه به رگ‌های اقتصاد بومی است.برخلاف تهران که گردش مالی یک نمایشگاه در اقیانوس اقتصادی شهر گم می‌شود، در کیش برپایی هر رویداد به‌سرعت اشغال صددرصدی هتل‌ها، رونق حمل‌ونقل عمومی، جنب‌وجوش رستوران‌ها، بازارهای محلی و کلوپ‌های تفریحی را در پی دارد و معیشت جامعه محلی را زنده نگه می‌دارد.

چرا تهران جایگزین کیش شد؟

با وجود این ظرفیت‌های بی‌بدیل، واقعیت‌های کف میدان چیز دیگری می‌گویند. بررسی‌های میدانی و اقتصادی نشان می‌دهد که سه مانع اصلی دست‌به‌دست هم داده‌اند تا مجریان رویدادها نگاه خود را به سمت تهران بچرخانند. اول اینکه گلوگاه ورود به کیش با چالش‌هایی چون کمبود پرواز و نایاب شدن بلیط مواجه شد. چالش‌های عمیق ناوگان هوایی کشور و کمبود محسوس صندلی‌های پروازی به مقصد کیش، برگزاری رویدادهای متمرکز را با ریسک لجستیکی بالایی مواجه کرده است. برای مدیر یک هلدینگ، اعزام تیم‌های کارشناسی به جزیره‌ای که بلیت رفت‌وبرگشت آن نیازمند هفته‌ها دوندگی است، توجیه عملیاتی ندارد. در این میان، عدم ایفای نقش مؤثر شرکت‌های هواپیمایی وابسته به عنوان حامی لجستیک منطقه آزاد، این گره را کورتر کرده است.

مانع دوم تحریم و جنگ تحمیلی است که موجب شده تا نمایشگاه داران تهران را به کیش ترجیح دهند. فشارهای تحریمی و تنش‌های منطقه‌ای عملاً ورود هیئت‌های بزرگ خارجی را کاهش داده است. وقتی نمایشگاهی از حالت بین‌المللی خارج و به یک بازارگاه تماماً داخلی بدل شود، جاذبه مرکز (تهران) غلبه می‌کند. بنگاه‌های اقتصادی ترجیح می‌دهند با حداقل هزینه مأموریت و حذف هزینه اقامت هتلی، در تهران غرفه‌داری کنند.

و در نهایت اینکه در شرایط فعلی، مجری یا مشارکت‌کننده نمایشگاه در کیش باید با چند جزیره خودمختار مذاکره کند. سالن‌دار، شرکت هواپیمایی و هتل. در غیاب یک کنسرسیوم واحد که «بسته یکپارچه با نرخ حمایتی و تثبیت‌شده» عرضه کند، هزینه‌های سربار سر به فلک می‌کشد؛ در حالی که مراکزی چون ایران‌مال با تسهیلات متمرکز و کاهش شدید هزینه‌های سفر، گزینه‌ای وسوسه‌انگیز برای صرفه‌جویی مالی شرکت‌ها می‌شوند.

راهکار بازگشت رونق به سالن‌های نمایشگاهی کیش

بازپس‌گیری برند نمایشگاهی کیش نیازمند خروج از انفعال و عبور از رویکرد سنتی اجاره‌داری سالن است. سازمان منطقه آزاد کیش و تشکل‌های صنفی بخش خصوصی می‌توانند با اجرای چند گام فوری، معادله را تغییر دهند.

ابتدا ضرورت طراحی پروازهای اختصاصی برای رویدادها؛پیوند رسمی تقویم نمایشگاهی با ظرفیت‌های پروازی (به‌ویژه کیش‌ایر)؛ به گونه‌ای که هر غرفه‌دار و بازدیدکننده تخصصی هم‌زمان با ثبت‌نام در رویداد، صندلی پروازی تضمین‌شده دریافت کند.

همچنین نیاز است تا کنسرسیوم یکپارچه‌ای تشکیل شود؛ ائتلاف هتلداران، مراکز همایش، حمل‌ونقل و کلوپ‌های گردشگری برای ارائه بسته‌های جامع تخفیفی در بازه‌های نمایشگاهی، تا شرکت‌ها هزینه بالای پرواز و اقامت را مانعی برای اعزام نیرو ندانند.

و یکی از مهمترین اقدامات چرخش بازاریابی به سمت دیپلماسی تجاری منطقه ای است؛ به‌جای رقابت با تهران بر سر چند شرکت دولتی و پایتخت‌نشین، کیش باید میزبان رویدادهایی با مشارکت همسایگان جنوبی (امارات، عمان، قطر) و کشورهای عضو اوراسیا و هند باشد؛ حوزه‌هایی مانند فین‌تک، انرژی‌های نو، اقتصاد دریاپایه و لجستیک آزاد که مزیت معافیت از ویزا در آن‌ها تعیین‌کننده است.

جزیره کیش از یک ظرفیت بزرگ برخوردار است که می تواند از آن نهایت استفاده را داشته باشد «فصل طلایی اقلیم»؛ پاییز و زمستانِ مه‌آلود و آلوده پایتخت، بهترین زمان برای عرضه هوای پاک و مطبوع کیش به جامعه کسب‌وکار کشور است. با برنامه‌ریزی تقویم فصلی مدون از آبان تا اردیبهشت، می‌توان کیش را به بهشت زمستانه همایش‌های علمی و نمایشگاه‌های تجاری بدل ساخت.

مهاجرت رویدادها از کیش به تهران، هشداری صریح به اکوسیستم اقتصادی منطقه آزاد است. کیش نباید مزیت رقابتی بی‌نظیر خود را در سایه موانع لجستیکی و بی‌برنامگی پروازی تسلیم رقبا کند. نجات صنعت نمایشگاهی جزیره نه در متراژ سالن‌ها، بلکه در مدیریت هم‌افزای زنجیره سفر، پرواز تضمین‌شده و بازاریابی هوشمند بین‌المللی نهفته است؛ کلیدی که اگر به موقع در قفل چرخانده نشود، چراغ بسیاری از سالن‌های بزرگ کیش را خاموش و نبض اقتصاد جزیره را کم‌رمق‌تر خواهد کرد.

بسیاری از نمایشگاه‌ها در طول سال‌های طولانی برگزاری در جزیره کیش با نام و هویت کیش شناخته می‌شوند. اکسپوهمواره با نام کیش همراه بوده است اما امروز نام کیش از پوستر اکسپو حذف شده است، شاید اکسپو ۲۰۲۶ در تهران برای شرکت کنندگان و برگزار کننده هزینه‌های کمتری به همراه داشته باشد اما مزیت بین المللی بودن آن در کنار کیش است که هویت می یابد.

به نگارش:زیبا حسین زاده ،روزنامه نگار روزنامه روزنامه اخبارکیش