صدای پای استهلاک در ناوگان عمومی

سیستم حمل‌ونقل عمومی در جزیره‌ای که با نمادهای مدرن گردشگری، آسمان پاک و انضباط شهری شناخته می‌شود، شریان حیاتی اقتصاد محلی و تضمین‌کننده کیفیت زیست شهروندان است. در منظومه ترافیکی کیش، ناوگان مینی‌بوس‌رانی همواره نقش ستون فقرات ترددهای روزمره را ایفا کرده است؛ ارزان‌ترین و دردسترس‌ترین وسیله برای اقشار مختلف، شاغلان بازارها، نیروهای کارگری و به‌ویژه ساکنان پرتراکم‌ترین پهنه‌های جمعیتی جزیره نظیر شهرک‌های نوبنیاد، سفین و فازهای مختلف میرمهنا.

به گزارش روزنامه اخبار کیش، با این همه، واقعیت‌های ملموس کف خیابان‌های کیش نشان می‌دهد این بخش حیاتی، مدت‌هاست میان صخرهٔ مشکلات معیشتی و فنی رانندگان از یک‌سو، و کلافگی و نارضایتی مسافران از سوی دیگر، در حال استهلاک است. در شرایطی که در بخش تاکسیرانی طرح‌های نوسازی و ورود خودروهای مدل‌بالا گام‌هایی به پیش برداشته، مینی‌بوس‌ها گویی به جزیره‌ای فراموش‌شده در دل ساختار حمل‌ونقل شهری بدل شده‌اند. حالا با تغییرات مدیریتی اخیر و صدور احکام جدید در بدنه سازمان منطقه آزاد کیش، مطالبات انباشته‌شده این بخش روی میز تصمیم‌گیران قرار گرفته است.

با انتصاب دکتر حمید بادامی‌نجات به عنوان سرپرست شرکت عمران، آب و خدمات کیش در آبان‌ماه جاری و آغاز دور تازه‌ای از بازدیدهای میدانی، نگاه رانندگان و کیشوندان بیش از پیش به حوزه معاونت حمل‌ونقل شهری دوخته شده است. ساماندهی چرخه فرسوده و پرنقص مینی‌بوس‌رانی، بی‌تردید یکی از جدی‌ترین و زودهنگام‌ترین آزمون‌های مدیریتی تیم جدید خدمات شهری کیش به شمار می‌رود.افکار عمومی جزیره انتظار دارند تغییر مدیران، صرفاً یک جابه‌جایی اداری نباشد، بلکه به بازتعریف سیاست‌های این بخش بینجامد. استقرار ناوگان منظم، بازگرداندن حس آرامش به سفرهای درون‌شهری کارگران و شهروندان، و تعیین تکلیف معطلی مسافران در ایستگاه‌ها، محکی است که نشان خواهد داد مدیریت جدید شهری تا چه میزان اراده و توان گره‌گشایی از چالش‌های ملموس و روزمره کیشوندان را دارد.

 گلایه‌های مردمی؛ از گسست خطوط تا انتظار طولانی زیر تیغ آفتاب

نگاهی به روایت‌های ساکنان مناطق مسکونی جزیره، گویای آن است که دسترسی به تردد عمومی مناسب، روزبه‌روز دشوارتر شده است. برخی موارد مانند دو مسیره شدن مینی بوس‌ها شاید از نظر مدیریت شهری یک حسن به نظر می‌رسد اما در عمل به دلیل اینکه شهروندان ناچار به تعویض مینی‌هستند که گاه آن ها را مجبور می کند مدت طولانی تری برای رسیدن به مقصد زمان صرف کنند گلایه مند کرده است. مینی‌بوس‌ به طور میانگین مسیر ده تا ۱۵ دقیقه‌ای را در زمانی به مدت حداقل ۴۰ تا ۴۵ دقیقه سی می کنند و معطلی تغییر مینی بوس نیز به آن افزوده می شود به ویژه که در شرایط کنونی و با کمبود مسافر زمان رسیدن آن‌ها طولانی‌تر هم شده است.

کمبود محسوس ناوگان در ساعات پیک صبحگاهی و عصرگاهی، معطلی‌های ۳۰ تا ۴۵ دقیقه‌ای را به مسافران تحمیل می‌کند؛ معضلی که در کنار نبود سرپناه استاندارد، سامانه خنک‌کننده یا صندلی مناسب در برخی ایستگاه‌های حاشیه‌ای، تاب‌آوری شهروندان و خانواده‌ها را کاهش داده است. کیشوندان حق دارند بپرسند چرا در منطقه‌ای آزاد که داعیه‌دار پیشرو بودن در استانداردهای رفاهی است، ساده‌ترین حلقه تردد عمومی باید تا این حد فرساینده باشد؟

دردِ دل رانندگان؛ سایه سنگین استهلاک و دخل‌وخرجی که نمی‌خوانداما نگاه یک‌سویه به این ماجرا بی‌انصافی است؛ در سوی دیگر این معادله، مالکان و رانندگان مینی‌بوس‌ها ایستاده‌اند که زندگی حرفه‌ای‌شان زیر فشار هزینه‌های سرسام‌آور له می‌شود. اقلیم مرطوب و شوره‌زار کیش، نرخ استهلاک فنی قطعات را چند برابر سرزمین اصلی می‌کند. لاستیک، سیستم خنک‌کننده (کولر)، قطعات موتور و زیربندی خودروها به طور دائم در معرض فرسایش قرار دارند.

در حالی که تورم قطعات یدکی و اجرت تعمیرگاه‌ها در جزیره صعودی است، تثبیت دستوری نرخ کرایه‌ها در شورای ترافیک بدون در نظر گرفتن واقعیت‌های بازار، تناسب دخل‌وخرج رانندگان را بر هم زده است. یکی از رانندگان باسابقه خط سفین می‌گوید: ما بخش اعظم جمعیت شاغل و زحمتکش جزیره را جابه‌جا می‌کنیم. اما وقتی موتور مینی‌بوس نیاز به تعمیر اساسی پیدا می‌کند یا هزینه یک دست لاستیک با کرایه چند هفته ما برابری می‌کند، چطور می‌توان کیفیت خدمات را حفظ کرد؟ ناوگان ما نیاز به جراحی دارد، نه فقط صدور بخشنامه‌های دستوری.

 تسهیلات نوسازی؛ گره کوری که با بسته‌های حمایتی باز می‌شود

بررسی‌های میدانی حاکی از آن است که سن ناوگان مینی‌بوس‌های فعال کیش رو به افزایش گذاشته و شبح فرسودگی، ایمنی و بهره‌وری این بخش را تهدید می‌کند. در شرایطی که سیاست‌گذاران منطقه با اعطای تسهیلات بانکی و مجوزهای واردات سعی در نوسازی ناوگان سواری و تاکسیرانی دارند، این سوال بی‌پاسخ مانده که چرا بسته حمایتی مشابهی برای مینی‌بوس‌رانی تعریف نشده است؟
کارشناسان بر این باورند که جزیره کیش بدون مینی‌بوس‌های استاندارد با آلایندگی پایین، هرگز به الگوی پایدار حمل‌ونقل پاک و فراگیر نخواهد رسید. شرکت عمران، آب و خدمات با همکاری معاونت اقتصادی سازمان منطقه آزاد باید زمینه اعطای تسهیلات ارزان‌قیمت، وام‌های کم‌بهره بانکی و تخفیفات ویژه در عوارض یا واردات ناوگان مسافربری جمعی را فراهم کند. نوسازی مینی‌بوس‌ها یک مقوله تشریفاتی نیست؛ بلکه سرمایه‌گذاری مستقیم روی کاهش ترافیک، کاهش تصادفات و حفظ سلامت محیط‌زیست جزیره است.

صدای اصناف در شورای ترافیک؛ تصمیم‌گیری «برای» راننده، نه «با» راننده

یکی دیگر از شکاف‌های بنیادین در ساختار حمل‌ونقل شهری کیش، غیبت یا کم‌رنگ بودن نقش تشکل‌های صنفی رانندگان در فرایندهای تصمیم‌گیری است. مصوبات شورای ترافیک پیرامون نرخ‌گذاری‌ها، تغییر هندسی مسیرها یا ضوابط انضباطی، بارها بدون کسب نظر مشورتی از کسانی وضع شده که ساعت‌ها پشت فرمان این خودروها وقت می‌گذرانند.

رانندگان خواستار تشکیل جلسات مستمر و تخصصی با معاونت حمل‌ونقل، بازنگری در سهمیه سوخت، تعیین نرخ عادلانه و شناور کرایه متناسب با تورم استهلاک، و بازنگری اساسی در خدمات بیمه تأمین اجتماعی و تکمیلی خود هستند. مادامی که راننده احساس کند صدایش در اتاق‌های تصمیم‌گیری شنیده نمی‌شود، بخشنامه‌های ابلاغی در میدان عمل با بن‌بست روبه‌رو خواهند شد.

 راهکار خروج از بن‌بست

خروج مینی‌بوس‌رانی کیش از این وضعیت دوگانه، نیازمند اراده‌ای چندجانبه است. یکی از مهمترین راهکارهای بازگشت به وضعیت مناسب و مورد رضایت مردم، اصلاح علمی خطوط مینی‌بوس است به شکلی که ضمن کوتاه کردن زمان رسیدن به مقصد راننده نیز از کرایه‌ای که دریافت می کند احساس رضایت داشته باشد.
مسئله مهم دیگر ارائه بسته های حمایتی در راستای نوسازی ناوگان مینی‌بوس رانی است. گشایش خط اعتباری و تسهیلات بازسازی فنی قطعات و نوسازی اتاق مینی‌بوس‌ها با مشارکت بانک‌ها و شرکت عمران.
ایستگاه‌های مسافربری که از مدت‌ها پیش با خرابی به دلایل مختلفی مواجه بوده اند همچنان به صورت زشت و ناهنجار باقی ماننده اند و نیازمند تعمیر و بهسازی هستند. بهسازی ایستگاه‌های مسافربری در شهرک‌های نوبنیاد، سفین و میرمهنا با سرپناه‌های مجهز و مبلمان شهری شایسته کیش باید انجام شود.
رسمیت‌بخشی به جایگاه صنف ودعوت از نمایندگان رانندگان در کارگروه‌های تخصصی شورای ترافیک برای تصمیم‌گیری مشارکتی نیز یک درخواست مهم است که باید به آن توجه شود.
کیشوندان شایسته بهره‌مندی از ناوگانی آراسته، ایمن، با سرمایش مطلوب و وقت‌شناس هستند؛ در نقطه مقابل نیز چرخ زندگی رانندگان زحمتکش باید به شکلی بچرخد که انگیزه خدمت‌رسانی حفظ شود. این تعادل گمشده، اکنون پیش چشم مدیریت جدید شرکت عمران، آب و خدمات قرار دارد؛ آزمونی که نتایج آن در ایستگاه‌های شهر، خیلی زود در معرض داوری افکار عمومی قرار خواهد گرفت.