قبض‌های برق کیش آب می‌شود
راهکار عملیاتی بخش خصوصی برای عبور از اتلاف انرژی و فرسودگی تأسیسات در جزیره
بررسی شاکله توسعه اقتصادی در مناطق آزاد پیشرو حاکی از آن است که پایداری ترازانرژی، معادله‌ای دوسویه میان تولید مطمئن و مصرف بهره‌ور به شمار می‌رود. جزیره کیش پس از پشت سر گذاشتن ماه‌ها برنامه‌ریزی زیرساختی با خرید تجهیزات ۳۵ مگاواتی افزایش ظرفیت حرارتی و ورود به فاز اجرایی پروژه راهبردی ۹۰ مگاوات انرژی خورشیدی که تجهیزات ۲۴ مگاوات آن وارد، ۳ مگاوات نصب و سایر بخش‌های آن در حال اجرا و آماده‌سازی است؛ موفق شد ناترازی سمت عرضه آب و برق را به صفر برساند و پایداری شبکه را تثبیت کند اما در بطن این موفقیت بزرگ، چالش دیگری در حال فرسایش ترازنامه فعالان اقتصادی و بخش خصوصی جزیره است.
واقعیت اقلیمی کیش با رطوبت نفس‌گیر و دماهای فراتر از ۴۰ درجه در نیمی از سال، بار مصرف برق را در دامنه‌ای کم‌نظیر قرار داده است؛ به طوری که برآوردهای کارشناسی نشان می‌دهد بیش از ۶۵ تا ۷۰ درصد از کل بار الکتریکی ساختمان‌های جزیره صرفاً توسط سیستم‌های برودتی، چیلرها و هواسازها بلعیده می‌شود. استهلاک شیمیایی و فیزیکی سریع این تأسیسات زیر فشار گازهای خورنده دریایی و نمک موجود در هوا، راندمان این ماشین‌آلات سنگین را ظرف چند سال به شدت تنزل می‌دهد. حاصل این فرسودگی، قبض‌های نجومی و فوق‌سنگین برقی است که پایان هر ماه پیش‌روی مدیران هتل‌ها، مالکان مراکز خرید چند ده‌هزار متری و هیئت‌مدیره برج‌های مسکونی قرار می‌گیرد. عدم مداخله در این نقطه نه‌تنها قدرت رقابت‌پذیری اقامتگاه‌های کیش را در برابر مقاصد منطقه‌ای تضعیف می‌کند، بلکه سرمایه‌گذاری‌های ستودنی صورت‌گرفته در بخش تولید را نیز در سیاه‌چاله اتلاف سمت مصرف خنثی خواهد ساخت. بنابراین پرداختن به الگوهای کاربردی بهینه‌سازی نه یک انتخاب تزئینی برای کاهش مصرف، بلکه ضرورتی بنیادین برای بقای زنجیره ارزش گردشگری و تجارت در جزیره است.
پاشنه‌آشیل هزینه‌های جاری در کالبد تأسیساتی جزیره
ده ها هتل فعال، ده‌ها مرکز خرید مدرن و مجموعه‌های مسکونی مرتفع، ویترین جذاب و چشم‌نواز کیش مدرن را تشکیل داده‌اند؛ اما در پشت‌صحنه این کالبد مجلل، موتورخانه‌هایی مستقر است که بخش عمده‌ای از آن‌ها با استانداردهای راندمانی دو دهه قبل فعالیت می‌کنند. چیلرهای تراکمی پیستونی یا جذبی با ضریب عملکرد زیر ۲.۵، فن‌کوئل‌های فاقد سامانه‌های تنظیم هوشمند دور موتور و کانال‌کشی‌هایی با تلفات حرارتی محسوس، وضعیتی را پدید آورده‌اند که در آن، سرمایش به گران‌ترین خدمت ارائه‌شده در هر مترمربع از زیربنای جزیره بدل شده است. در فصول اوج گرما، هزینه ماهانه برق یک هتل ۵ ستاره یا مجتمع تجاری بزرگ سر به ارقام سرسام‌آوری می‌زند که بخش قابل توجهی از درآمدهای عملیاتی مجموعه را می‌بلعد. این هزینه سربار هنگفت، مدیریت هتل‌ها را بر سر دوراهی دشواری قرار می‌دهد. یا باید با افزایش غیرمنطقی نرخ اقامت، جذابیت سفر را برای گردشگران کاهش دهند که خود منجر به افت ضریب اشغال اتاق‌ها خواهد شد یا به سود حداقلی و حتی زیان‌دهی ترازنامه‌ای تن در دهند. هر دوی این گزینه‌ها در تعارض آشکار با راهبرد کلان جهش گردشگری و صیانت از سرمایه‌گذاری بخش خصوصی قرار دارند.
بن‌بست تأمین مالی و شکست الگوهای سنتی بازسازی
فعالان اقتصادی و مدیران فنی هتل‌ها و برج‌های کیش نسبت به وخامت این هدررفت آگاهی دارند و می‌دانند که جایگزینی موتورخانه‌های قدیمی با چیلرهای مدرن مجهز به کمپرسورهای گریز از مرکز شناور مغناطیسی یا تجهیزات دارای اینورترهای تطبیقی، می‌تواند مصرف برق کل سازه را تا ۴۰ درصد کاهش دهد. با این حال اجرای این دگرگونی نیازمند سرمایه‌گذاری اولیه بسیار سنگینی است. در شرایط تورمی کنونی و نوسانات هزینه‌ای، خروج ده‌ها میلیارد تومان نقدینگی از جیب یک هتلدار یا تحمیل شارژهای میلیاردی به ساکنان یک برج برای خرید چیلرهای جدید، عملاً ناممکن یا به‌شدت تنش‌آفرین است. شبکه بانکی نیز به دلیل نرخ سودهای متعارف و فرآیندهای فرسایشی وثیقه‌گذاری، ابزار کارآمدی برای این مقیاس از بهینه‌سازی صنعتی ارائه نمی‌دهد. نتیجه این بن‌بست مالی، تنزل مدیریت تأسیسات به سطح تعمیرات مقطعی، شارژ مداوم گاز مبرد و تعویض مکرر قطعات فرسوده است؛ رویکردی منفعلانه که تنها جلوی توقف کامل سیستم را می‌گیرد اما نشت انرژی و بار مالی قبض‌های سنگین را همچنان بر دوش بهره‌بردار باقی می‌گذارد.
شرکت‌های خدمات انرژی شاه‌کلید ارتقای فنی بدون آورده نقدی مالک
برای شکستن این قفل تاریخی، تکیه بر سازوکارهای نوآورانه مالی-فنی در قالب شرکت‌های خدمات انرژی و استفاده از قراردادهای عملکرد انرژی تنها راه‌حل امتحان‌شده و موفق در اقتصادهای توسعه‌یافته است. در این الگو، معادله تأمین مالی به کلی دگرگون می‌شود. شرکت اسکو که نهادی متشکل از مهندسان مجرب تأسیسات و نهادهای تأمین‌مالی حوزه زیرساخت است، پس از اجرای ممیزی جامع، تمامی هزینه‌های خرید، نصب، راه‌اندازی و نگهداری چیلرها و سیستم‌های هوشمند نوین را خود تأمین می‌کند. قرارداد میان اسکو و مالک هتل یا برج بر پایه تضمین عملکرد منعقد می‌شود به این معنا که مالک هیچ سرمایه اولیه‌ای پرداخت نمی‌کند و شرکت اسکو متعهد می‌شود که حداقل سطح معینی از کاهش مصرف انرژی را محقق سازد. تسویه هزینه‌ها و بازگشت اصل سرمایه و سود شرکت اسکو، صرفاً از محل اختلاف ارزش قبض برق قدیم و قبض بهینه‌شده جدید در یک بازه زمانی معین معمولاً ۳ تا ۵ سال صورت می‌گیرد. پس از انقضای این مدت، مالکیت تأسیسات نوسازی‌شده بدون دریافت وجه اضافه به مالک ساختمان واگذار می‌شود و از آن پس، صددرصد صرفه‌جویی حاصل از کاهش مصرف برق، مستقیماً به سود خالص هتلدار و ساکنان تبدیل می‌گردد.
طراحی بسته مهندسی جامع؛ هم‌افزایی هوشمندسازی، عایق‌کاری و سلول‌های خورشیدی
مداخله شرکت‌های اسکو در بافت سازه‌ای کیش نباید تنها به تعویض مکانیکی چیلرها محدود بماند، بلکه باید به عنوان یک بسته بهینه‌سازی یکپارچه تعریف شود. بخش دوم این بسته، استقرار سامانه‌های نوین مدیریت هوشمند ساختمان است. در هتل‌های کیش، نوسان بالای ورود و خروج مسافران و تغییرات شدید تابش آفتاب در طول روز ایجاب می‌کند که سرمایش متناسب با حضور مسافر در هر اتاق، دمای بهینه راهروها و کاربری فضاهای عمومی تنظیم گردد. بهره‌گیری از حسگرهای حضور و ترموستات‌های شبکه از خنک‌سازی بیهوده صدها اتاق خالی در طول روز جلوگیری می‌کند. بخش سوم، بهره‌برداری از بام‌های وسیع هتل‌ها و مجتمع‌های تجاری کیش برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی در ابعاد ۵۰ تا ۲۰۰ کیلووات است. این پنل‌ها با ایجاد سایه‌بان روی سقف نه‌تنها بار تابشی ساختمان را کاهش می‌دهند، بلکه برق تولیدی آن‌ها در ساعات ظهرگاهی مستقیماً برای راه‌اندازی پمپ‌ها و فن‌های هواساز استفاده شده و اثر پیک ظهر را از روی شبکه سراسری جزیره برمی‌دارد.
مهندسی قرارداد و ضرورت رگولاتوری تضمین‌گر سازمان منطقه آزاد
مهم‌ترین مانع بر سر پا گرفتن بازار اسکو در ایران همواره ریسک عدم پرداخت سهم صرفه‌جویی از سوی مصرف‌کنندگان پس از اجرای پروژه بوده است؛ جایی که شرکت خدمات انرژی بدون پشتوانه حقوقی محکم نگران عدم نقدشوندگی مطالبات خویش است. این معضل در کیش به دلیل ساختار حاکمیتی یکپارچه سازمان منطقه آزاد، بسیار ساده‌تر از سرزمین اصلی قابل حل است. شرکت آب و برق کیش می‌تواند به عنوان رکن سوم این توافق، نقش ضامن و ناظر بی‌طرف را بر عهده بگیرد. در این سازوکار، قبض برق ماهیانه بر اساس مصرف اندازه‌گیری‌شده پیشین مدل‌سازی شده و صرفه‌جویی ریالی مستقیماً توسط سامانه توزیع برق کسر و به حساب امانی شرکت اسکو واریز می‌گردد؛ فرآیندی که ریسک اعتباری سرمایه‌گذار را به صفر رسانده و صف طولانی ورود شرکت‌های دانش‌بنیان و سرمایه‌گذاران تخصصی به جزیره را شکل خواهد داد. علاوه بر این، سازمان می‌تواند با ارائه بسته‌های انگیزشی نظیر تسهیلات گمرکی برای واردات تجهیزات چیلرهای فوق‌کم‌مصرف، تخفیف در عوارض نوسازی و ثبت برند هتل سبز پایدار برای مجموعه‌های پیشگام، موج فراگیری از این نوسازی را رقم بزند.
فرجام سخن و تحلیل نهایی؛ گذار از مدیریت اضطرار به پایداری ساختاری
برآیند تحلیلی تحولات زیرساختی در کیش اثبات می‌کند که صیانت از دستاوردهای اخیر در حوزه موازنه انرژی، مستلزم عبور هوشمندانه از تولیدمحوری صرف و ورود همه‌جانبه به میدان بهره‌وری تقاضا است. صفر شدن ناترازی انرژی و برنامه‌ریزی ۹۰ مگاوات برق خورشیدی، سنگ‌بنای تاب‌آوری مدرن جزیره را بنا نهاده است، اما چنانچه چیلرهای فرسوده و سامانه‌های سنتی به بلعیدن بی‌رویه این ظرفیت‌ها ادامه دهند هر مگاوات ظرفیت جدید در زمانی کوتاه مستهلک خواهد شد.
الگوی قراردادهای اسکو پاسخی ساختاریافته، آزموده‌شده و کاملاً منطبق بر منطق مالی بازار است که سه دستاورد تاریخی را به شکل همزمان رقم می‌زند. نخست برای بخش خصوصی و هتلداران که بار سنگین قبوض ماهانه را بدون نیاز به یک ریال نقدینگی اولیه تخلیه کرده و زیرساخت تأسیساتی مجموعه‌ها را تا دو دهه آینده بیمه می‌کند. دوم برای شبکه توزیع و سازمان منطقه آزاد که ده‌ها مگاوات ظرفیت حیاتی را در اوج پیک مصرف آزاد ساخته و از لزوم سرمایه‌گذاری‌های سنگین مجدد در بخش تولید نیروگاهی جلوگیری می‌نماید و سوم برای محیط‌زیست و اقتصاد کلان جزیره که کیش را به نخستین منطقه آزاد کربن‌پایین کشور بدل ساخته و جذابیت قیمت تمام‌شده خدمات گردشگری را ارتقا می‌دهد.
تحلیل نهایی نشان می‌دهد پیاده‌سازی آزمایشی این مدل در ۱۰ مجتمع تجاری و اقامتی تراز اول کیش، می‌تواند به سرعت به محرک اصلی بازار بهینه‌سازی بدل شود. کیش با ساختار متمرکز و زیرساخت حقوقی ویژه خود، بهترین بستر برای تولد این صنعت نوین در اقتصاد ملی است؛ رویکردی که در آن کارآمدی مهندسی به یاری امنیت سرمایه می‌آید تا نگین گردشگری خلیج فارس، الگوی تمام‌عیار توسعه پایدار و عقلانیت اقتصادی باشد.
به نگارش:فاطمه یزداندوست،روزنامه نگار روزنامه اخبارکیش
منبع: https://akhbarkish.com/%d9%82%d8%a8%d8%b6%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d9%82-%da%a9%db%8c%d8%b4-%d8%a2%d8%a8-%d9%85%db%8c%d8%b4%d9%88%d8%af/
ارسال نظر
0 دیدگاه ثبت شده است
امکان ارسال دیدگاه برای این خبر بسته شده است.