اخبار کیش؛
رمزگشایی از دارایی‌های ناملموس
حریره چگونه می‌تواند هتل‌های کیش را پر کند؟
سال‌هاست که گفتمان مسلط بر اقتصاد گردشگری جزیره کیش، در چرخه‌ای مکانیکی، تک‌بعدی و ملال‌آور گرفتار شده است. هر زمان که سخن از رکود در جزیره به میان می‌آید، ادبیات رسانه‌ای و تصمیم‌گیری‌های مدیریتی بلافاصله به سمت چند متغیر کلیشه‌ای میل می‌کند؛ نرخ بلیت هواپیما و سهمیه پروازها، ضریب اشغال هتل‌های بتنی، تخفیف‌های فصلی مراکز خرید، و تکرار جُنگ‌های شبانه‌ای که دهه‌هاست ساختار اجرایی آن‌ها دست‌نخورده باقی مانده است. این شیوه مواجهه با مسئله، تقلیل‌گرایانه‌ترین نوع تحلیل اقتصادی است؛ چراکه عارضه را به جای علت می‌نشاند.
به گزارش روزنامه اخبار کیش، در ادبیات اقتصاد توسعه و نظریه‌های چرخه عمر مقاصد گردشگری، وضعیت امروز کیش مصداق بارز سقوط در تله تک‌محصولی و ورود به فاز رکود ساختاری است. چهار دهه راهبرد توسعه‌ای جزیره بر دو ستون بسیار ناپایدار بنا شده بود؛ مزیت واردات و توزیع کالای مصرفی ارزان‌قیمت (به پشتوانه معافیت‌های گمرکی اولیه مناطق آزاد) و عرضه تفریحات هیجانی با فناوری سخت‌افزاری (مانند کلوپ‌های دریایی، کارتینگ و پارک‌های آبی).
اما منطق علم اقتصاد منتظر تعارفات اداری نمی‌ماند. با رخداد جهش‌های متوالی ارزی، تغییر جهت سیاست‌های وارداتی کشور، و مهم‌تر از همه ظهور مال‌های مدرن و مجتمع‌های چندمنظوره فوق‌العاده مجهز در کلان‌شهرهای سرزمین اصلی (از تهران و مشهد تا اصفهان و شیراز)، مزیت مقایسه‌ای کیش در مقوله خرید کالا عملاً فروپاشید. گردشگر امروزی دیگر توجیه عقلانی نمی‌بیند که هزینه‌های گزاف ترابری هوایی و اقامت را متقبل شود تا کالایی را خریداری کند که چه بسا با تنوع بیشتر و قیمت رقابتی‌تر در چند کیلومتری محل سکونتش در پایتخت قابل دسترس است.
اینجا دقیقاً همان نقطه‌ای است که یک پرسش راهبردی متولد می‌شود؛ وقتی مزیت رقابتی سنتی از دست رفته، دارایی تمایزبخش و غیرقابل کپی‌برداری کیش کجاست؟ دارایی‌ای که نه مال‌های تجاری تهران بتوانند آن را شبیه‌سازی کنند و نه بنادر نوساز منطقه خلیج‌فارس بتوانند آن را بخرند؟ پاسخ از منظر اقتصاد فرهنگ، صریح و روشن است؛ سرمایه هویتی، میراث تاریخی خلیج‌فارس و صنایع خلاق.
به گزارش روزنامه اخبار کیش، در ادبیات اقتصاد توسعه و نظریه‌های چرخه عمر مقاصد گردشگری، وضعیت امروز کیش مصداق بارز سقوط در تله تک‌محصولی و ورود به فاز رکود ساختاری است. چهار دهه راهبرد توسعه‌ای جزیره بر دو ستون بسیار ناپایدار بنا شده بود؛ مزیت واردات و توزیع کالای مصرفی ارزان‌قیمت (به پشتوانه معافیت‌های گمرکی اولیه مناطق آزاد) و عرضه تفریحات هیجانی با فناوری سخت‌افزاری (مانند کلوپ‌های دریایی، کارتینگ و پارک‌های آبی).
اما منطق علم اقتصاد منتظر تعارفات اداری نمی‌ماند. با رخداد جهش‌های متوالی ارزی، تغییر جهت سیاست‌های وارداتی کشور، و مهم‌تر از همه ظهور مال‌های مدرن و مجتمع‌های چندمنظوره فوق‌العاده مجهز در کلان‌شهرهای سرزمین اصلی (از تهران و مشهد تا اصفهان و شیراز)، مزیت مقایسه‌ای کیش در مقوله خرید کالا عملاً فروپاشید. گردشگر امروزی دیگر توجیه عقلانی نمی‌بیند که هزینه‌های گزاف ترابری هوایی و اقامت را متقبل شود تا کالایی را خریداری کند که چه بسا با تنوع بیشتر و قیمت رقابتی‌تر در چند کیلومتری محل سکونتش در پایتخت قابل دسترس است.
اینجا دقیقاً همان نقطه‌ای است که یک پرسش راهبردی متولد می‌شود؛ وقتی مزیت رقابتی سنتی از دست رفته، دارایی تمایزبخش و غیرقابل کپی‌برداری کیش کجاست؟ دارایی‌ای که نه مال‌های تجاری تهران بتوانند آن را شبیه‌سازی کنند و نه بنادر نوساز منطقه خلیج‌فارس بتوانند آن را بخرند؟ پاسخ از منظر اقتصاد فرهنگ، صریح و روشن است؛ سرمایه هویتی، میراث تاریخی خلیج‌فارس و صنایع خلاق.
اعوجاج در حسابداری توسعه؛ حریره «چاه هزینه» نیست، دارایی راکد است
ریشه اصلی غفلت چندین‌دهه‌ای کیش از میراث تاریخی خود، به یک خطای شناختی ساختاری در نظام بودجه‌ریزی و حسابداری دولتی بازمی‌گردد. در الگوی سنتی حکمرانی، همواره پروژه‌های عمرانیِ ملموس و سوداگرانه (مانند خاک‌برداری، برج‌سازی، توسعه اراضی تجاری و احداث پاساژ) به عنوان سرمایه‌گذاری مولد ثبت می‌شوند، در حالی که بودجه‌های اختصاص‌یافته به میراث فرهنگی، کاوش‌های باستان‌شناختی و مرمت بناها، ذیل سرفصل مرکز هزینه یا تعهدات غیرانتفاعی طبقه‌بندی می‌شوند؛ باری سنگین بر دوش درآمدهای عمومی که مدیران با اکراه و صرفاً برای جلوگیری از ریزش فیزیکی آوار، مبالغ ناچیزی به آن قطره‌چکانی تزریق می‌کنند.
این نگاه سنتی، از فهم کارکرد ارزش کل اقتصادی ناتوان است. در دانش اقتصاد فرهنگ، ارزش یک محوطه تاریخی صرفاً در فروش بلیت ورودی یا ارزش مصالح ساختمانی آن خلاصه نمی‌شود؛ ارزش میراث دربرگیرنده ارزش‌های مصرفی مستقیم، نامستقیم، ارزش وجودی و ارزش میراثی برای نسل‌های آینده است.
محوطه باستانی «شهر حریره» با قدمت درخشان دوره ایلخانی و کارنامه کم‌نظیر تجارت دریایی کهن، نماد برجسته این دارایی راکد است. حریره سال‌هاست به عنوان چند هکتار ویرانه سنگ و ساروج در حاشیه شمالی جزیره رها شده، در حالی که اگر در قالب یک پلتفرم زنده اقتصادی بازتعریف شود، نقشی بی‌بدیل در متغیر کلیدی طول مدت اقامت ایفا خواهد کرد.
در مدل‌های سنجش مالی گردشگری جزیره‌ای، هر ۶ تا ۱۲ ساعت افزایش در ماندگاری گردشگر، مستقیماً به معنای رشد تصاعدی ضریب اشغال ناوگان هتلداری، جهش فروش صنایع غذایی و پذیرایی و افزایش گردش نقدینگی در سیستم حمل‌ونقل عمومی است. حریره اگر از وضع انفعالی خارج شود و به یک سایت‌موزه تعاملی و زیست‌بوم اقتصاد شبانه با پیوند هنر معاصر، نورپردازی‌های مفهومی، پرفورمنس‌های روایی، و گالری‌های صنایع‌دستی تبدیل شود، از طریق اثر سرریز چندین برابر سرمایه اولیه مرمت خود را وارد چرخه خرد و کلان اقتصاد جزیره خواهد کرد.
این نگاه سنتی، از فهم کارکرد ارزش کل اقتصادی ناتوان است. در دانش اقتصاد فرهنگ، ارزش یک محوطه تاریخی صرفاً در فروش بلیت ورودی یا ارزش مصالح ساختمانی آن خلاصه نمی‌شود؛ ارزش میراث دربرگیرنده ارزش‌های مصرفی مستقیم، نامستقیم، ارزش وجودی و ارزش میراثی برای نسل‌های آینده است.
محوطه باستانی «شهر حریره» با قدمت درخشان دوره ایلخانی و کارنامه کم‌نظیر تجارت دریایی کهن، نماد برجسته این دارایی راکد است. حریره سال‌هاست به عنوان چند هکتار ویرانه سنگ و ساروج در حاشیه شمالی جزیره رها شده، در حالی که اگر در قالب یک پلتفرم زنده اقتصادی بازتعریف شود، نقشی بی‌بدیل در متغیر کلیدی طول مدت اقامت ایفا خواهد کرد.
در مدل‌های سنجش مالی گردشگری جزیره‌ای، هر ۶ تا ۱۲ ساعت افزایش در ماندگاری گردشگر، مستقیماً به معنای رشد تصاعدی ضریب اشغال ناوگان هتلداری، جهش فروش صنایع غذایی و پذیرایی و افزایش گردش نقدینگی در سیستم حمل‌ونقل عمومی است. حریره اگر از وضع انفعالی خارج شود و به یک سایت‌موزه تعاملی و زیست‌بوم اقتصاد شبانه با پیوند هنر معاصر، نورپردازی‌های مفهومی، پرفورمنس‌های روایی، و گالری‌های صنایع‌دستی تبدیل شود، از طریق اثر سرریز چندین برابر سرمایه اولیه مرمت خود را وارد چرخه خرد و کلان اقتصاد جزیره خواهد کرد.
نقد ادعای فقدان تقاضا؛ ریشه‌یابی شکست در طراحی محصول فرهنگی
یکی از متداول‌ترین توجیه‌ها در میان برخی مدیران و سرمایه‌گذاران سنتی کیش این است: گردشگری که به کیش سفر می‌کند، خواهان آفتاب، تفریحات مهیج دریایی و پاساژگردی است و تمایلی به تاریخ و فرهنگ ندارد.
از منظر تحلیل رفتار مصرف‌کننده، این تحلیل فرار به جلو و مبتنی بر مغالطه است؛ چراکه پدیده‌ای موسوم به شکست در طراحی محصول رابه حساب نبود تقاضا در بازار می‌گذارد. بازار هیچ‌گاه به محصولی که وجود خارجی ندارد یا به بدترین، فرسوده‌ترین و غیرحرفه‌ای‌ترین شکل ممکن بسته‌بندی شده، پاسخی مثبت نمی‌دهد. وقتی کل بسته سفر ارائه‌شده از سوی تورگردانان، در ترانسفر فرودگاهی و چند تخفیف رستورانی و کلوپ خلاصه شده، چگونه می‌توان ادعا کرد که بازار تقاضایی برای میراث ندارد؟
شواهد تجربی در جغرافیای همسایه ما در خلیج‌فارس، بی‌پایگی این انگاره را به اثبات رسانده است. پروژه مسیر مروارید در پادشاهی بحرین؛ بحرین توانست با احیا و ثبت جهانی یک مسیر تاریخی ۳.۵ کیلومتری شامل خانه‌های غواصان سنتی، باراندازها و بستر صید صدف، این میراث فراموش‌شده را به گران‌ترین و جذاب‌ترین شریان گردشگری فرهنگی منطقه بدل کند. این تجربه نشان داد که حتی تاریخ صید سنتی نیز توان خلق برند لوکس گردشگری دارد.
پروژه باستانی «العُلا» در عربستان سعودی؛ تبدیل یک محوطه تاریخی کویری و مقابر باستانی به پایگاه گردشگری پایدار و فرهنگی، آن را به یکی از بالاترین شاخص‌های درآمدی به ازای هر گردشگر در خاورمیانه تبدیل کرده است.
گردشگر تحول‌یافته امروز، متعلق به دوران اقتصاد تجربه است. او دیگر خریدارِ صرفِ اشیاء و بتن نیست؛ بلکه خریدار روایت، اصالت، و احساس پیوند با زیست‌بوم مقصد است. کیش گنجینه‌ای ناب از دریانوردی سنتی با جهازات بادبانی، معماری اقلیمی بادگیرها، آیین‌های صید و ترانه‌های کار مردمان دریا دارد که تا امروز قربانی سطحی‌نگری تجاری شده‌اند.
از منظر تحلیل رفتار مصرف‌کننده، این تحلیل فرار به جلو و مبتنی بر مغالطه است؛ چراکه پدیده‌ای موسوم به شکست در طراحی محصول رابه حساب نبود تقاضا در بازار می‌گذارد. بازار هیچ‌گاه به محصولی که وجود خارجی ندارد یا به بدترین، فرسوده‌ترین و غیرحرفه‌ای‌ترین شکل ممکن بسته‌بندی شده، پاسخی مثبت نمی‌دهد. وقتی کل بسته سفر ارائه‌شده از سوی تورگردانان، در ترانسفر فرودگاهی و چند تخفیف رستورانی و کلوپ خلاصه شده، چگونه می‌توان ادعا کرد که بازار تقاضایی برای میراث ندارد؟
شواهد تجربی در جغرافیای همسایه ما در خلیج‌فارس، بی‌پایگی این انگاره را به اثبات رسانده است. پروژه مسیر مروارید در پادشاهی بحرین؛ بحرین توانست با احیا و ثبت جهانی یک مسیر تاریخی ۳.۵ کیلومتری شامل خانه‌های غواصان سنتی، باراندازها و بستر صید صدف، این میراث فراموش‌شده را به گران‌ترین و جذاب‌ترین شریان گردشگری فرهنگی منطقه بدل کند. این تجربه نشان داد که حتی تاریخ صید سنتی نیز توان خلق برند لوکس گردشگری دارد.
پروژه باستانی «العُلا» در عربستان سعودی؛ تبدیل یک محوطه تاریخی کویری و مقابر باستانی به پایگاه گردشگری پایدار و فرهنگی، آن را به یکی از بالاترین شاخص‌های درآمدی به ازای هر گردشگر در خاورمیانه تبدیل کرده است.
گردشگر تحول‌یافته امروز، متعلق به دوران اقتصاد تجربه است. او دیگر خریدارِ صرفِ اشیاء و بتن نیست؛ بلکه خریدار روایت، اصالت، و احساس پیوند با زیست‌بوم مقصد است. کیش گنجینه‌ای ناب از دریانوردی سنتی با جهازات بادبانی، معماری اقلیمی بادگیرها، آیین‌های صید و ترانه‌های کار مردمان دریا دارد که تا امروز قربانی سطحی‌نگری تجاری شده‌اند.
بیماری هلندی محلی؛ پیوند نامبارک فروش تراکم با حاشیه‌نشینی بومیان
باید با شجاعت آسیب‌شناختی پذیرفت که سازمان‌های مناطق آزاد در طول دهه‌های گذشته، ناخواسته دچار نسخه‌ای بازتولیدشده از بیماری هلندی در مقیاس محلی بوده‌اند. اتکای سهل‌الوصول ساختار اداری به منابع درآمدی سریع‌الوصول ناشی از فروش زمین، اعطای تراکم ساختمانی و عوارض ورود خودرو و کالا، مدیران را از فرآیندهای پیچیده، نیازمند نوآوری و بین‌رشته‌ایِ ناظر بر صنایع خلاق و اقتصاد دانش‌بنیان فرهنگی بی‌نیاز کرده است.
خروجی این رویکرد رانتی به کالبد منطقه، تبدیل جزیره به انبوهی از برج‌های مسکونی لوکسِ اغلب خالی از سکنه و مراکز تجاری بوده است؛ بافتی مدرن اما بدون هویت تاریخی که در آن جامعه بومی و اصیل کیش (به‌ویژه در مناطق سفین و باغو) نه به عنوان ذی‌نفعان اصلی توسعه، بلکه در جایگاه حاشیه‌نشینان تحولات اقتصادی قرار گرفته‌اند.
توسعه‌ای که در آن جامعه میزبان توانمند نشود، از نظر جامعه‌شناسی اقتصادی محکوم به شکست است. بومیان کیش و فرهنگ بومی سفین نباید صرفاً یک سوژه ویترینی و نمایشی برای عکس یادگاری گردشگران باشند؛ بلکه باید در قالب کسب‌وکارهای کوچک و متوسط مقیاس فرهنگی در هسته زنجیره ارزش قرار گیرند. چرا خانه‌های سنتی و اعیانی بومیان به جای تخریب و نوسازی بتنی، به «بوتیک‌هتل‌های میراثی» تغییر کاربری ندهند؟ چرا اقتصاد سوغات کیش که اکنون در تسخیر شکلات‌ها و قهوه‌های وارداتی خارجی است، جای خود را به زنجیره فرآوری اصیل مروارید خلیج‌فارس، حصیربافی‌های هنری مدرن‌شده، عطرها و ادویه‌های سنتی دریاپایه ندهد؟
خروجی این رویکرد رانتی به کالبد منطقه، تبدیل جزیره به انبوهی از برج‌های مسکونی لوکسِ اغلب خالی از سکنه و مراکز تجاری بوده است؛ بافتی مدرن اما بدون هویت تاریخی که در آن جامعه بومی و اصیل کیش (به‌ویژه در مناطق سفین و باغو) نه به عنوان ذی‌نفعان اصلی توسعه، بلکه در جایگاه حاشیه‌نشینان تحولات اقتصادی قرار گرفته‌اند.
توسعه‌ای که در آن جامعه میزبان توانمند نشود، از نظر جامعه‌شناسی اقتصادی محکوم به شکست است. بومیان کیش و فرهنگ بومی سفین نباید صرفاً یک سوژه ویترینی و نمایشی برای عکس یادگاری گردشگران باشند؛ بلکه باید در قالب کسب‌وکارهای کوچک و متوسط مقیاس فرهنگی در هسته زنجیره ارزش قرار گیرند. چرا خانه‌های سنتی و اعیانی بومیان به جای تخریب و نوسازی بتنی، به «بوتیک‌هتل‌های میراثی» تغییر کاربری ندهند؟ چرا اقتصاد سوغات کیش که اکنون در تسخیر شکلات‌ها و قهوه‌های وارداتی خارجی است، جای خود را به زنجیره فرآوری اصیل مروارید خلیج‌فارس، حصیربافی‌های هنری مدرن‌شده، عطرها و ادویه‌های سنتی دریاپایه ندهد؟
نقشه راه اقدام؛ ۴ گام راهبردی برای بازآفرینی ریل اقتصادی کیش
برای نجات کیش از رکود ادواری و تبدیل میراث فرهنگی از یک دغدغه تزئینی به یک موتور محرک اقتصادی، بازطراحی فرآیندها در ۴ سطح عملیاتی و سیاست‌گذارانه ضروری است:
گام نخست: تغییر الگوی تأمین مالی و بازتعریف قراردادهای سرمایه‌گذاری
سازمان منطقه آزاد باید بپذیرد که اقتصاد میراث با قراردادهای استیجاری یک یا دوساله سنتی فعال نمی‌شود؛ سرمایه‌گذار در بخش بازآفرینی بافت و اقتصاد رویداد نیازمند افق زمانی امن برای بازگشت سرمایه است.
باید بسته‌های قراردادهای ساخت، بهره‌برداری و واگذاری (BOT) یا مرمت، بهره‌برداری و انتقال (ROT) با دوره‌های ۲۰ تا ۳۰ ساله تدوین گردد. هم‌زمان، با به‌کارگیری ابزار یارانه متقاطع به کنسرسیوم‌هایی که مسئولیت توسعه زیرساخت‌های میراثی در حریره یا سفین را بر عهده می‌گیرند، مشوق‌های محسوس مالیاتی و تسهیلات در سایر فعالیت‌های تجاری جزیره داده شود.
گام دوم: تأسیس پارک صنایع خلاق و خوشه‌های طراحی مروارید
کیش این ظرفیت بی‌نظیر قانونی و گمرکی را دارد که هاب منطقه‌ای طراحی مد پایدار خلیج‌فارس و جواهرسازی مدرن با تکیه بر نماد مروارید باشد. تجمیع استارتاپ‌های صنایع دستی، طراحان صنعتی و هنرمندان در قالب یک کانون یا شتاب‌دهنده تخصصی در بافت تاریخی، بستری واقعی برای صادرات کالاهای با ارزش افزوده بالا به بازارهای کشورهای پیرامونی ایجاد خواهد کرد.
برای نجات کیش از رکود ادواری و تبدیل میراث فرهنگی از یک دغدغه تزئینی به یک موتور محرک اقتصادی، بازطراحی فرآیندها در ۴ سطح عملیاتی و سیاست‌گذارانه ضروری است:
گام نخست: تغییر الگوی تأمین مالی و بازتعریف قراردادهای سرمایه‌گذاری
سازمان منطقه آزاد باید بپذیرد که اقتصاد میراث با قراردادهای استیجاری یک یا دوساله سنتی فعال نمی‌شود؛ سرمایه‌گذار در بخش بازآفرینی بافت و اقتصاد رویداد نیازمند افق زمانی امن برای بازگشت سرمایه است.
باید بسته‌های قراردادهای ساخت، بهره‌برداری و واگذاری (BOT) یا مرمت، بهره‌برداری و انتقال (ROT) با دوره‌های ۲۰ تا ۳۰ ساله تدوین گردد. هم‌زمان، با به‌کارگیری ابزار یارانه متقاطع به کنسرسیوم‌هایی که مسئولیت توسعه زیرساخت‌های میراثی در حریره یا سفین را بر عهده می‌گیرند، مشوق‌های محسوس مالیاتی و تسهیلات در سایر فعالیت‌های تجاری جزیره داده شود.
گام دوم: تأسیس پارک صنایع خلاق و خوشه‌های طراحی مروارید
کیش این ظرفیت بی‌نظیر قانونی و گمرکی را دارد که هاب منطقه‌ای طراحی مد پایدار خلیج‌فارس و جواهرسازی مدرن با تکیه بر نماد مروارید باشد. تجمیع استارتاپ‌های صنایع دستی، طراحان صنعتی و هنرمندان در قالب یک کانون یا شتاب‌دهنده تخصصی در بافت تاریخی، بستری واقعی برای صادرات کالاهای با ارزش افزوده بالا به بازارهای کشورهای پیرامونی ایجاد خواهد کرد.
گام سوم: دیپلماسی میراث و تدوین پرونده زنجیره‌ای ثبت یونسکو
برندینگ بین‌المللی کیش نیازمند احیای اعتبار تمدنی آن است. سازمان منطقه آزاد باید با هماهنگی وزارت میراث فرهنگی، پیش‌قدم تدوین پرونده زنجیره‌ای ثبت جهانی بنادر و باراندازهای تاریخی خلیج‌فارس در یونسکو، با محوریت شهر باستانی حریره، شود. کسب نشان ثبت جهانی یونسکو، جزیره کیش را وارد اطلس گردشگری علمی و فرهنگی جهان می‌کند و نوع و طبقه گردشگران ورودی به جزیره را از گردشگران ارزان‌قیمت به گردشگران فرهنگی با سرانه مصرف بالا ارتقا خواهد داد.
گام چهارم: تغییر شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPI) در مدیریت عالی جزیره
شاخص ارزیابی موفقیت معاونت‌ها و شرکت‌های تابعه منطقه آزاد نباید صرفاً متراژ زمین واگذارشده، تناژ واردات کالای مصرفی یا درآمدهای حاصل از عوارض پلاک خودرو باشد. اگر سازمان خواهان پایداری است، باید سهم اقتصاد فرهنگ، نرخ رشد ماندگاری شبانه گردشگران فرهنگی، و میزان مشارکت اقتصادی جامعه بومی در تولید ناخالص داخلی جزیره (GRP)، رسماً به عنوان سنجه‌های اصلی راندمان مدیریتی لحاظ شوند.
کیش امروز در یک نقطه عطف تاریخی ایستاده است؛ استمرار مسیر گذشته یعنی تسلیم شدن به رخوت بازار، ریزش سرمایه‌های انسانی و وابستگی تام به تصمیمات خلق‌الساعه مالیاتی و گمرکی در سرزمین اصلی. کیش اگر می‌خواهد مجدداً در قامت نگین پیشران اقتصاد و گردشگری کشور بدرخشد، باید این شهامت ساختاری را بیابد که چشم از کانتینرهای بار فاقد هویت بردارد و ثروت واقعی‌اش را در عمق تاریخ، دریا و فرهنگ دیرپای خلیج‌فارس جست‌وجو کند. آینده اقتصاد کیش، نه در کارگاه‌های بلوک‌زنی، بلکه در تالارهای بازآفرینی هویت رقم خواهد خورد.
به نگارش:زیبا حسین زاده، روزنامه نگار روزنامه اخبارکیش
منبع: https://akhbarkish.com/%d8%b1%d9%85%d8%b2%da%af%d8%b4%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%d8%a7%d8%b1%d8%a7%db%8c%db%8c%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%84%d9%85%d9%88%d8%b3/
ارسال نظر
0 دیدگاه ثبت شده است
امکان ارسال دیدگاه برای این خبر بسته شده است.